<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="hi">
	<id>https://bharatkhoj.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%B8_%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BC</id>
	<title>हेनरी टामस कोलब्रुक़ - अवतरण इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bharatkhoj.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%B8_%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BC"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bharatkhoj.org/w/index.php?title=%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%B8_%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BC&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-08T06:17:52Z</updated>
	<subtitle>विकि पर उपलब्ध इस पृष्ठ का अवतरण इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.41.1</generator>
	<entry>
		<id>https://bharatkhoj.org/w/index.php?title=%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%B8_%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BC&amp;diff=364134&amp;oldid=prev</id>
		<title>Bharatkhoj: '{{लेख सूचना |पुस्तक नाम=हिन्दी विश्वकोश खण्ड 3 |पृष्ठ स...' के साथ नया पन्ना बनाया</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bharatkhoj.org/w/index.php?title=%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%B8_%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A4%BC&amp;diff=364134&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2017-01-31T10:44:13Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&amp;#039;{{लेख सूचना |पुस्तक नाम=हिन्दी विश्वकोश खण्ड 3 |पृष्ठ स...&amp;#039; के साथ नया पन्ना बनाया&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पृष्ठ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{लेख सूचना&lt;br /&gt;
|पुस्तक नाम=हिन्दी विश्वकोश खण्ड 3&lt;br /&gt;
|पृष्ठ संख्या=175&lt;br /&gt;
|भाषा= हिन्दी देवनागरी&lt;br /&gt;
|लेखक =&lt;br /&gt;
|संपादक=सुधाकर पांडेय&lt;br /&gt;
|आलोचक=&lt;br /&gt;
|अनुवादक=&lt;br /&gt;
|प्रकाशक=नागरी प्रचारणी सभा वाराणसी&lt;br /&gt;
|मुद्रक=नागरी मुद्रण वाराणसी&lt;br /&gt;
|संस्करण=सन्‌ 1976 ईसवी&lt;br /&gt;
|स्रोत=&lt;br /&gt;
|उपलब्ध=भारतडिस्कवरी पुस्तकालय&lt;br /&gt;
|कॉपीराइट सूचना=नागरी प्रचारणी सभा वाराणसी&lt;br /&gt;
|टिप्पणी=&lt;br /&gt;
|शीर्षक 1=लेख सम्पादक&lt;br /&gt;
|पाठ 1=बलदेव उपाध्याय&lt;br /&gt;
|शीर्षक 2=&lt;br /&gt;
|पाठ 2=&lt;br /&gt;
|अन्य जानकारी=&lt;br /&gt;
|बाहरी कड़ियाँ=&lt;br /&gt;
|अद्यतन सूचना=&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''हेनरी टामस कोलब्रुक़''' (1765-1837 ई.)। इंग्लैंड के प्रख्यात प्राच्य विद्याविशारद। इनका जन्म 15 जून,1765 ई. को हुआ था। उनके पिता सर जार्ज कोलब्रुक ईस्ट इंडिया कंपनी के संचालक मंडल के अध्यक्ष थे। अत: 1782-83 ई. में वे भारत आए और तिरहुत के सहायक कलक्टर के पद पर नियुक्त हुए। 1795 में उनकी नियुक्ति मिरजापुर (उत्तर प्रदेश) में हुई। वहाँ उनको प्राच्य भाषाओं के अध्ययन के लिये विशेष अवसर प्राप्त हुआ। 1801 ई. में वे कलकत्ते के सदर दीवानी आदालत के जज नियुक्त किए गए और चार वर्ष के पश्चात्‌ उस अदालत के वे अध्यक्ष बने। उसी समय में कलकत्ता के फोर्ट विलियम कालेज में संस्कृत तथा हिंदू कानून के अवैतनिक अध्यापक नियुक्त हुए, ये अनेक वर्षों तक बोर्ड ऑव रेवेन्यु के सदस्य भी रहे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
कोलब्रुक घड़े मेधावी गणितज्ञ, उत्साही ज्योतिषी तथा संस्कृत भाषा के गंभीर विद्वान्‌ थे। इन्होंने प्राच्य विद्या के विविध अंगों पर मौलिक लेख लिखे जिनके द्वारा इन विषयों का प्रथम प्रामाणिक परिचय पाश्चात्य विद्वानों को मिला। वेद, संस्कृत व्याकरण, कोश, जैनमत, हिंदू विधि, भारतीय दर्शन, भारतीय बीजगणित आदि विषयों पर इनके लेख आज भी ज्ञानवर्धक माने जाते हैं। इनके ये लेख कलकत्ता से प्रकाशित होने वाली ‘एशियांटिक रिसर्सेज़’ नामक प्रख्यात शोधपत्रिका में छपे। बाद में इनका संग्रह उनके पुत्र ने स्वतंत्र ग्रंथ के रूप में किया। वे 1807-14 तक बंगाल एशियाटिक सोसाइटी के सभापति रहे। लंदन लौटकर उन्होंने रॉयल एशियाटिक सोसाइटी की स्थापना (1823) में विशेष योग दिया। वे उसके संचालक भी बने। यूरोप की अनेक सभाओं ने अपना सम्मानित सदस्य बनाकर इनके प्रति विशेष आदर प्रदर्शित किया। भारत में रहते हुए इन्होंने संस्कृत हस्तलेखों का एक विशाल तथा बहुमूल्य संग्रह किया था। इस संग्रह को उन्होंने 1818 ई. में ईस्ट इंडिया कंपनी के पुस्तकालय को दे दिया। इनके पुत्र सर टामस एडवर्ड कोलब्रुक (1813-90 ई.) इंग्लैंड के प्रख्यात राजनीतिज्ञ हुए।&amp;lt;ref&amp;gt;सं. ग्रं.-सी. ई. बकलैंड: डिक्शनरी ऑव्‌ इंडियन बायोग्राफी, लंदन, 1906।&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==टीका टिप्पणी और संदर्भ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;references/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Category:हिन्दी_विश्वकोश]][[Category:नया पन्ना]]&lt;br /&gt;
__INDEX__&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Bharatkhoj</name></author>
	</entry>
</feed>